SZCZERBIEC – OPOWIEŚĆ O KRÓLESTWIE
data dodania: 4 grudnia 2025
Teatr historyczny jako przestrzeń inkluzji, edukacji i terapii
Projekt teatralny „Szczerbiec – opowieść o Królestwie”, zrealizowany przez Fundację Środowiskowy Dom Samopomocy w Skawinie, stanowi przykład dojrzałego i wielowymiarowego przedsięwzięcia z pogranicza teatru, pedagogiki specjalnej oraz animacji kultury. Jego realizacja wpisuje się zarówno w nurt teatru zaangażowanego społecznie, jak i w tradycję teatru terapeutycznego, w którym akt twórczy staje się narzędziem rozwoju osobowego, społecznego i emocjonalnego osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi i psychicznymi.
Spektakl powstał w kontekście ogólnopolskich obchodów 1000-lecia Korony Polskiej, co nadało projektowi wymiar symboliczny i edukacyjny. Historia miecza koronacyjnego Bolesława Chrobrego została opowiedziana nie z perspektywy monumentalnej narracji historycznej, lecz poprzez doświadczenie aktorów – osób, których codzienność naznaczona jest wysiłkiem, ograniczeniami i koniecznością ciągłego przekraczania własnych barier. W ten sposób „Szczerbiec” stał się nie tylko opowieścią o państwie i władzy, ale również o godności, sprawczości i sile płynącej z pozornego „uszczerbku”.
Realizacja projektu została podzielona na dwa zasadnicze etapy: przygotowawczy oraz wykonawczy. Etap pierwszy obejmował stworzenie autorskiego scenariusza, przydział ról, wykonanie strojów oraz cykl intensywnych prób teatralnych i warsztatów tematycznych. Kluczowym elementem tego procesu było indywidualne podejście do każdego z dwudziestu aktorów grupy teatralnej „Krewni Pana Boga”, działającej przy ŚDS w Skawinie.
Z perspektywy oligofrenopedagogicznej szczególne znaczenie miała personalizacja pracy twórczej. Role zostały dostosowane do możliwości poznawczych, emocjonalnych i komunikacyjnych uczestników, co pozwoliło każdemu z nich zaistnieć na scenie w sposób autentyczny i bezpieczny. Teatr pełnił tu funkcję narzędzia rewalidacyjnego – rozwijał kompetencje społeczne, uczył współdziałania, wzmacniał poczucie sprawstwa oraz wpływał na regulację emocji.
Równolegle prowadzone warsztaty aktorskie, historyczne i artystyczne miały charakter interdyscyplinarny. Wiedza historyczna nie była przekazywana w formie wykładu, lecz poprzez działanie sceniczne, obraz, gest i muzykę. Taka strategia odpowiada specyfice uczenia się osób z niepełnosprawnością intelektualną, dla których doświadczenie bezpośrednie i emocjonalne stanowi podstawowy kanał poznawczy.
Spektakl został zaprezentowany w sali teatralnej Parafii Miłosierdzia Bożego w Skawinie – przestrzeni dostępnej architektonicznie i oswojonej przez aktorów. Scenografia i kostiumy, przygotowane z dbałością o historyczne detale, pełniły nie tylko funkcję estetyczną, lecz także porządkującą świat przedstawiony. Prostota formy, czytelne symbole oraz rytmiczna struktura scen sprzyjały koncentracji aktorów i ułatwiały widzom odbiór treści.
Z punktu widzenia teatrologicznego warto podkreślić, że „Szczerbiec” operował językiem teatru narracyjnego i symbolicznego, unikając dosłowności i nadmiernego realizmu. Postać miecza – rekwizytu i znaku zarazem – spinała opowieść, stając się metaforą historii, ciągłości i odpowiedzialności. Szczególną wartość miało świadome zestawienie wielkiej narracji narodowej z indywidualnym doświadczeniem aktorów, co nadawało spektaklowi wymiar uniwersalny.
Premiera spektaklu zgromadziła ponad stu widzów – mieszkańców Skawiny i okolic, przedstawicieli różnych pokoleń oraz środowisk. Wydarzenie miało charakter święta wspólnoty, w którym spotkali się aktorzy i widzowie, twórcy i odbiorcy, osoby z niepełnosprawnościami i osoby pełnosprawne. Scena stała się przestrzenią realnej integracji, a nie jedynie deklaratywnej inkluzji.
Reakcje publiczności – skupienie, wzruszenie, a następnie długie oklaski – potwierdziły, że teatr tworzony przez osoby z niepełnosprawnościami może być pełnoprawnym i poruszającym głosem w dyskursie kulturowym. Dyskusje po spektaklu ujawniły edukacyjny potencjał przedsięwzięcia: widzowie odnosili przedstawione treści zarówno do historii Polski, jak i do współczesnych pytań o wspólnotę, odpowiedzialność i miejsce „innego” w społeczeństwie.
„Szczerbiec – opowieść o Królestwie” nie jest projektem jednorazowym. Włączenie spektaklu do repertuaru grupy teatralnej ŚDS oraz możliwość jego dalszych prezentacji świadczą o trwałości osiągniętych rezultatów. Zdobyte doświadczenia artystyczne i organizacyjne wzmacniają potencjał instytucji oraz samych aktorów, dla których udział w projekcie stał się ważnym etapem rozwoju osobistego.
Z perspektywy pedagogiki specjalnej projekt potwierdza zasadność wykorzystywania teatru jako narzędzia terapii, edukacji i integracji społecznej. Z perspektywy teatrologicznej – dowodzi, że teatr inkluzyjny nie musi rezygnować z ambicji artystycznych ani złożonej symboliki. „Szczerbiec” pokazuje, że scena może być miejscem, gdzie historia spotyka się z biografią, a sztuka z realną zmianą społeczną.
Realizacja i finał projektu „Szczerbiec – opowieść o Królestwie” stanowią przykład dojrzałej praktyki artystyczno-pedagogicznej, w której teatr pełni funkcję medium dialogu, narzędzia wzmocnienia podmiotowości oraz przestrzeni wspólnotowego doświadczenia. Projekt ten potwierdza, że osoby z niepełnosprawnościami nie są jedynie odbiorcami kultury, lecz jej pełnoprawnymi twórcami – zdolnymi do opowiadania historii ważnych, trudnych i głęboko poruszających.
Projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Powiatu Krakowskiego.
